Hicaz Ve Suriye Hatırası

Osmanzâde Hüseyin Vassâf (20 Mart 1872-21 Kasım 1929), mutasavvıfların haytalarına dair kaleme aldığı beş ciltlik Sefîne-i Evliyâ adlı ansiklopedik eseri yanında, Süleyman Çelebi’nin Mevlid’inin şerhi, divanı ve bazı tasavvufi şiir şerhleri gibi otuz civarındaki eserleri meyanında seyahat hatıraları da önemli yer tutmaktadır. Hatırat türündeki eserlerinin en önemlisi olan Hicaz Hâtırası ile Suriye ve Filistin Seyahati Hatıraları elde ettiği kartpostallarla yirminci asrın başlarında Osmanlı coğrafyası hakkında önemli bilgiler vermektedir. Hicaz Hatırası, Aralık 1905-Nisan 1906 arasında yapılan hac yolculuğunun İstanbul’dan deniz yoluyla Cidde’ye hareketinden dönüşüne kadar tutulan günlüklerden ibarettir. Cidde-Mekke, Yenbu-Medine arasında deve ile, Cidde-Yenbu arasında gemi ile yaptığı yolculuk esnasındaki gözlemleri; Mekke’de hac ibadetinin ifa edilişi, Medine’de Ravza-i Mutahhara ziyareti gayet edebî ve duygu dolu ifadelerle anlatılmaktadır. İkinci kısımda ise Hüseyin Vassâf’ın 14 Ekim-14 Kasım 1913 tarihleri arasında İstanbul’dan deniz yoluyla, Beyrut’tan itibaren Şam ve Kudüs’e trenle yaptığı seyahatin günlükleri yer almaktadır. Her iki eserde de Mekke, Medine, Şam ve Kudüs başta olmak üzere birçok beldenin tarihi, kültürü, ulaşımı, hac esnasında değişik milletlerden gelen hacıların durumu gibi konular tafsilatlı olarak anlatılmaktadır. Eseri müellif şöyle özetlemektedir: “Haremeyn-i Muhteremeyn ve birçok memleketler elimizden çıkmakla reh-güzâr-ı seyahatimize aid intibâât filhakika tarihe karışmış şeylerden ise de esrâr-ı hacc-ı şerife ve Medine-i Münevvere’ye dair hayli … malumâtı câmi olan bu eseri eseri kûşe-i nisyana atmayı muvafık görmedim.”