Geçmişten Günümüze Mevzu Hadis

İslâm dünyasında ve Türkiye’de farklı yönleriyle hadis uyduranları ve uydurma hadisleri konu edinen hatırı sayılır bir miktarda tez, tebliğ, makale ve kitap bulunmaktadır. Bununla birlikte hadis ilminin en önemli problemi olan Resûlullah’a ait olanla olmayanı ayırma konusunda yapılması gereken daha çok sayıda araştırmaya ihtiyaç olduğunu da belirtmeliyiz. Uydurma hadisler çok yönlü olarak ele alınmalıdır. Biz, uydurma hadisler hakkında problem olarak gördüğümüz ve araştırılması gerektiğini düşündüğümüz bazı hususları ele almaya çalıştık. Bunların basında “mevzu hadis” kavramının doğuş ve gelişimi bulunmaktadır. Hadis uydurma eylemini Resûl-i Ekrem (s.a.s.) “kizb” ve müştaklarıyla dile getirmiştir. Sahâbe ve tâbiîn de hadis uydurma fiilini ve hadis uyduran kişileri aynı şekilde “kizb” ve bu kelimenin türevleriyle tanımlamışlardır. Fakat belirli bir zamandan itibaren Hadis uyduran kişiler, hadis uydurma eylemi ve uydurulmuş metinler için “vaz” ve müştakları da kullanılmaya başlanmış, uydurulmuş metinler ise daha çok “mevzû hadis” seklinde isimlendirilmiştir. Biz bu çalışmamızda öncelikle bu sürecin izini sürmeye çalıştık. Ayrıntılı olarak ele alınmasını gerekli gördüğümüz diğer bir husus ise erken dönemden itibaren günümüze kadar hadis usulü literatürü ve diğer eserlerde yapılan “mevzû hadis” tanımlarıdır. Biz, mevzû hadis tanımları ile birlikte ayrıca bir metnin uydurma olduğunu belirtmek için kullanılan ıstılahları tahlil etmeye çalıştık. Bu çalısmada kısaca mevzû hadis kavramının doğuş ve gelişimi ile mevzû hadisin tanımı ve muhtevasını problem olarak ele almayı hedefledik.